Lauwersoog – In het WEC (Werelderfgoedcentrum Waddenzee), het nieuwe thuis van Zeehondencentrum Pieterburen, is bij een gewone zeehond vogelgriep vastgesteld. Het dier werd op 16 december dood gevonden op Vlieland en kwam voor onderzoek naar het zeehondenziekenhuis. De vondst onderstreept het belang van onderzoek naar doodsoorzaken bij zeehonden én het advies om altijd afstand te houden tot zeehonden in het wild.
De vondst van vogelgriep bij de zeehond is gisteren opgenomen in de Kamerbrief ‘Ontwikkelingen vogelgriep en dierziekten’, ingediend door F.M. Wiersma, minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, en mede ingediend door J.A. Bruijn, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. In de brief wordt de zeehond expliciet genoemd als voorbeeld van hoe het virus in de natuur kan voorkomen. Vermeldingen over zenuwverschijnselen zijn onjuist; het dier werd namelijk al dood aangetroffen.
Onderzoek naar dode zeehonden
Dode zeehonden worden regelmatig naar het Zeehondencentrum in Lauwersoog gebracht voor onderzoek. Ook dieren die in het centrum overlijden worden standaard onderzocht. Deze zogeheten necropsies leveren belangrijke informatie op over doodsoorzaken en de algehele gezondheid van de zeehondenpopulatie in de Waddenzee. Dode dieren worden altijd getest op vogelgriep.
Vogelgriep niet per se doodsoorzaak
In dit geval ging het om een gewone zeehond van een half jaar oud, geboren in de zomer van 2025. Het dier werd dood aangetroffen en door zeehondenwachters naar het centrum vervoerd. Bij zeehonden van deze leeftijd komen longworminfecties regelmatig voor, maar bij dit dier werden geen longwormen gevonden. Ook andere veelvoorkomende doodsoorzaken konden tijdens de necropsie niet worden vastgesteld, en het dier verkeerde bovendien in goede conditie. Dit maakte het overlijden onverwacht en aanleiding voor verder onderzoek.
“Dat vonden we opvallend,” aldus Sander van Dijk, marien bioloog en hoofd educatie bij het WEC. “Daarom hebben we dit eerst gemeld bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en vervolgens hersenweefsel opgestuurd voor onderzoek.” Uit eerdere monsters die bij binnenkomst van de zeehond zijn genomen en het hersenweefsel, bleek inderdaad dat het dier vogelgriep had. Het is niet met zekerheid vast te stellen dat dit ook de doodsoorzaak was.
Zeehonden eten vogels
Zeehonden kunnen vogelgriep oplopen door het eten of jagen op levende vogels, het eten van dode vogels, of door contact met een besmette omgeving, bijvoorbeeld via uitwerpselen van vogels. De zeehond kan virusdeeltjes inademen of het via aanraking met de ogen, mond of neus binnenkrijgen. Vogelgriep komt normaal gesproken in het ademhalingssysteem van een zeehond terecht. Dat zijn de bek, neus, luchtpijp en longen. Soms zit het virus ook in de hersenen.
Wanneer vogelgriep zich onder zeehonden verspreidt, kan dit een groot risico vormen voor de populatie.
In 2022 ook zeehond met vogelgriep gemeld
In december 2022 heeft Zeehondencentrum Pieterburen ook een zeehond onderzocht waarbij vogelgriep werd vastgesteld. Deze casus is wetenschappelijk gepubliceerd in Emerging Microbes & Infections (Volume 12, 2023 – Issue 2) onder de titel “Highly pathogenic avian influenza A virus (HPAIV) H5N1 infection in two European grey seals (Halichoerus grypus) with encephalitis” (Mirolo et al., 2023).
Ana Rubio-García, hoofddierenarts bij het WEC, is mede-auteur van dit onderzoek. De publicatie laat zien dat infecties met vogelgriepvirus bij zeehonden ook eerder in Nederland en Europa zijn vastgesteld, wat de relevantie van voortdurende monitoring en necropsies benadrukt.
Ook in 2014 deed zich een grote uitbraak van vogelgriep voor, die zich van Zweden naar Denemarken en Duitsland verspreidde. Duizenden zeehonden spoelden toen dood aan, waaronder enkele in Nederland. Dit laat zien dat een enkele besmetting snel kan escaleren tot een wijdverspreide uitbraak en benadrukt het belang van voortdurende alertheid.
Afstand houden is van levensbelang
Deze vondst is een extra reden om mensen te blijven oproepen altijd afstand te houden tot zeehonden. Rust is essentieel voor het dier, maar daarnaast geldt dat vogelgriep in uitzonderlijke gevallen ook overdraagbaar kan zijn op mensen.
De mensen die betrokken waren bij het vervoer en de necropsie van de zeehond zijn getest; zij bleken negatief. Het Zeehondencentrum werkt standaard met beschermende maatregelen, zoals handschoenen, mondkapjes en beschermende kleding, om risico’s te minimaliseren.
Onderzoek dode zeehonden
Necropsies van dode zeehonden leveren aanwijzingen over de gezondheid en ontwikkelingen binnen de populatie. Zo blijkt bijvoorbeeld dat veel jonge zeehonden in hun eerste levensjaar verdwijnen, ondanks dat er veel pups worden geboren. Door systematisch gegevens van overleden dieren te verzamelen en te analyseren, proberen onderzoekers beter te begrijpen welke factoren mogelijk bijdragen aan het verdwijnen van deze jonge dieren.
Het Zeehondencentrum voert sinds 2012, eerst in Pieterburen en sinds 2025 in Lauwersoog, op vaste wijze necropsies uit op zowel overleden opvangdieren als op zeehonden die langs een groot deel van de Nederlandse kust dood worden gevonden. Dit gaat om gemiddeld ongeveer 100 dieren per jaar.
