Amsweer – Tijdens werkzaamheden voor een nieuwe industriewaterleiding ten noorden van de Holeweg bij Amsweer zijn archeologen op een bijzondere vondst gestuit. Op het tracé werden twee complete sets maalstenen uit de ijzertijd ontdekt, daterend uit de periode tussen circa 500 voor Christus en 50 na Christus. Volgens onderzoekers gaat het om een unieke ontdekking: complete maalstenen uit deze periode zijn nog nooit eerder in Noord-Nederland gevonden.
De vondst werd gedaan tijdens archeologisch onderzoek in het kader van het project Duurzame Watervoorziening Delfzijl (DWD), een uitbreiding van de waterinfrastructuur door North Water, een samenwerkingsverband van Evides Industriewater en Waterbedrijf Groningen.
Omdat het gebied bekendstaat om zijn hoge archeologische waarde, werd voorafgaand aan de werkzaamheden bewust ruimte gemaakt voor onderzoek. Volgens North Water hoort zorgvuldig omgaan met cultureel erfgoed bij de maatschappelijke verantwoordelijkheid van het project.
“Wanneer je werkt in een landschap met een rijke geschiedenis, moet je daar zorgvuldig mee omgaan,” zegt managing director Perry van der Marel van North Water. “Dat betekent ruimte bieden aan onderzoek en het verleden zichtbaar maken wanneer zich iets bijzonders aandient.”
Uitzonderlijke ontdekking
De twee complete sets maalstenen lagen op slechts tien centimeter afstand van elkaar. Archeologen van Antea Group, die het onderzoek uitvoerden, spreken van een uitzonderlijke situatie.
“Fragmenten van maalstenen worden vaker gevonden, maar complete exemplaren zijn uiterst zeldzaam,” aldus een van de archeologen. “Dat er zelfs twee complete sets vlak naast elkaar lagen, maakt deze vondst uniek voor Noord-Nederland.”
De stenen zijn gemaakt van vesiculaire basalt, een steensoort afkomstig uit onder meer het Duitse Eifelgebied. Dat wijst erop dat er in de ijzertijd al handel en uitwisseling over grotere afstanden plaatsvond.
Blik op het dagelijks leven
De maalstenen maakten deel uit van zogenoemde roterende handmolens waarmee graan werd gemalen. Het bovenste deel van de molen draaide met behulp van een houten greep over het onderste deel, terwijl het graan via een opening in het midden werd toegevoegd.
Volgens de archeologen bieden de vondsten een bijzonder inkijkje in het dagelijks leven van duizenden jaren geleden. “Dit waren kostbare gebruiksvoorwerpen. Juist daarom is het opvallend dat ze hier compleet zijn achtergelaten.”
Tussen de maalstenen werden ook aardewerken potjes gevonden. Onderzoekers bekijken of mogelijk sprake is van een zogenoemd verlatingsoffer: een ritueel waarbij bewoners bij het verlaten van een nederzetting waardevolle bezittingen achterlieten.
Erfgoed en infrastructuur hand in hand
Binnen het project Duurzame Watervoorziening Delfzijl worden nieuwe leidingen aangelegd voor proces- en demiwater en voor de verwerking van industriële afvalwaterstromen. Tegelijkertijd vervangt Waterbedrijf Groningen een deel van de drinkwatertransportleiding langs de Holeweg. Beide leidingen zijn parallel aangelegd onder archeologische begeleiding.
Volgens North Water laat de ontdekking zien dat infrastructuurontwikkeling en erfgoedzorg goed samen kunnen gaan. “We bouwen aan een toekomstbestendige watervoorziening, maar dragen tegelijkertijd bij aan het behoud van ons verleden,” aldus Van der Marel.
De maalstenen worden momenteel geconserveerd en verder onderzocht. Op een later moment worden de onderzoeksresultaten gedeeld met erfgoedinstellingen. Ook wordt bekeken of de bijzondere vondst uiteindelijk toegankelijk kan worden gemaakt voor het publiek.
