Delfzijl – Het Molenbergplein in Delfzijl gaat op de schop. Waar nu nog het theater, de bibliotheek, de Rabobank en het Atlantic City casino staan, verrijst de komende jaren een nieuw complex waarin cultuur en bestuur samenkomen. Het Huis van Cultuur en Bestuur (HvCB) moet het nieuwe hart van de stad worden. Tegelijkertijd roept het miljoenenproject vragen op over kosten, noodzaak en impact.
Van theaterplan naar alles-in-één gebouw
Het begon als een plan voor een nieuw theater, maar dat bleek financieel niet haalbaar. In dezelfde periode fuseerden Appingedam, Delfzijl en Loppersum tot de gemeente Eemsdelta. Daarmee ontstond ook de vraag: waar komt de nieuwe organisatie? Die twee lijnen kwamen samen in één plan.
Wethouder Annalies Usmany-Dallinga wijst op de stapeling van opgaven. ‘Theater De Molenberg is afgeschreven en de bibliotheek in Delfzijl is toe aan vervanging. Daarnaast vraagt de verduurzaming van de huidige gemeentehuizen al een investering van 25 tot 30 miljoen euro.’
De keuze viel uiteindelijk op bundeling. ‘Straks staat er een modern, duurzaam gebouw waarin functies worden gecombineerd en waar we vooral mensen willen laten samenkomen.’ Ze noemt het een voorziening die meer moet zijn dan alleen een gebouw: ‘Een levendige huiskamer voor jong en oud.’
Alles samen op één plek
Het nieuwe complex komt midden in het centrum. Inwoners kunnen er straks terecht voor gemeentelijke zaken, een theatervoorstelling of een bezoek aan de bibliotheek. Er is ruimte voor zo’n 330 werkplekken voor de gemeentelijke organisatie, gecombineerd met publieksfuncties. Daarnaast krijgt het theater een prominente plek, met een grote zaal van circa 550 stoelen, een kleinere zaal van 180 stoelen en een filmzaal. Ook de bibliotheek verhuist mee.
De nieuwbouw komt op en rond het Molenbergplein en de Oude Schans. Bestaande gebouwen worden gesloopt. Tegelijkertijd wordt de omgeving opnieuw ingericht, met aandacht voor looproutes richting het centrum en de kade, verblijfskwaliteit en parkeren. Dat parkeren wordt deels in de omgeving opgelost en deels (half)verdiept.
Grote investering, blijvende vragen
Voor het project is een investering van circa 80 miljoen euro nodig. Een deel daarvan wordt betaald uit externe middelen, onder meer via het Nationaal Programma Groningen. De gemeente neemt zelf een groot deel van de kosten voor haar rekening. Volgens het college blijven de structurele lasten vergelijkbaar met de huidige huisvestingskosten.
Toch blijft het financiële plaatje onderwerp van discussie onder inwoners en in de politiek. De vraag of het plan te groot is voor Delfzijl, en wat het betekent voor andere voorzieningen, leeft bij een deel van de inwoners. Volgens de wethouder is die zorg onterecht. ‘De ontwikkeling en bouw van het Huis van Cultuur en Bestuur gaat nadrukkelijk niet ten koste van dienstverlening en zorg voor inwoners.’ Ze wijst erop dat de gemeente de afgelopen jaren juist extra heeft geïnvesteerd in het sociaal domein. ‘In vijf jaar tijd is dit bedrag opgelopen tot 20 miljoen euro extra per jaar.’
Theater krijgt meer mogelijkheden
Voor het theater betekent het nieuwe gebouw een duidelijke sprong vooruit. Bezoekers kunnen rekenen op betere techniek en meer comfort. Directeur Daniël Wever van Theater De Molenberg noemt het een noodzakelijke stap. ‘De grote zaal krijgt de nieuwste technieken op het gebied van licht, geluid en trekkenwand, met een hogere toneeltoren en meer ruimte op de zijtonelen.’ Ook de opzet verandert. ‘De zaal wordt minder diep, waardoor het publiek dichter op het toneel zit en de zichtlijnen verbeteren.’ ‘Ik denk dat we in Eemsdelta één van de mooiste grote zalen van Nederland krijgen.’
De toevoeging van een kleinere zaal is volgens hem minstens zo belangrijk. ‘We kunnen meer doen aan talentontwikkeling, maar het is ook van groot belang voor amateurverenigingen. De grote zaal is nu vaak te groot of te duur.’ De zaal wordt flexibel inzetbaar, ook voor bijeenkomsten en evenementen uit de regio.
Daarnaast komt er een filmzaal. ‘Daardoor kunnen we meer films vertonen en deze functie uitbouwen.’
Bibliotheek als plek om te leren en te ontmoeten
Ook de bibliotheek ziet kansen. Volgens Ilona Ebels sluit het HvCB goed aan bij de rol die de bibliotheek nu al speelt. ‘De bibliotheek is een laagdrempelige plek waar inwoners samenkomen om te lezen, te ontdekken en zich te ontwikkelen. In het Huis van Cultuur en Bestuur versterken we die functie door direct verbonden te zijn met theater en gemeente.’
Volgens haar versterken functies elkaar. ‘Je komt misschien voor een boek, cursus of voorstelling, maar loopt net zo makkelijk binnen met een vraag of om iets nieuws te ontdekken.’ De bibliotheek krijgt een modernere omgeving en meer mogelijkheden voor samenwerking. ‘Dat maakt een bezoek rijker en afwisselender.’
Tussenfase: kleiner, maar doorgaan
Voordat de nieuwbouw begint, wordt het gebied stap voor stap gesloopt. De eerste gebouwen zijn inmiddels verdwenen, de rest volgt. Het theater verhuist tijdelijk naar De Sikkel. Daar komt een kleinere zaal met ongeveer 170 stoelen. Dat vraagt om aanpassing. ‘Het speelvlak is ongeveer zeven bij zeven meter en er is geen toneeltoren. Dat betekent dat de programmering er anders uitziet dan we gewend zijn,’ zegt Wever.
Toch blijft het aanbod overeind. ‘We blijven een programma bieden dat past bij de mogelijkheden, maar wel op niveau.’ Ook de bibliotheek verhuist tijdelijk, maar blijft bereikbaar in het centrum. ‘We zijn er gewoon, op een andere plek, met vertrouwde dienstverlening,’ zegt Ebels. De uitdaging zit in de ruimte. ‘We moeten keuzes maken, maar blijven zorgen voor een aantrekkelijk aanbod.’
Verandering van het plein
Met de nieuwbouw verandert ook de omgeving ingrijpend. Het Molenbergplein krijgt een andere rol in de stad. Een belangrijk aandachtspunt is de nabijgelegen molen Adam. In het ontwerp wordt ruimte rondom de molen gecreëerd, maar de invloed op de windvang blijft onderwerp van aandacht. Ook bereikbaarheid en parkeren spelen een rol, net als de impact van de werkzaamheden op de omgeving.
Besluitvorming en planning
Het project bevindt zich in de ontwerpfase. Het voorontwerp is begin 2026 vastgesteld. De verwachting is dat het definitieve ontwerp na de zomer van 2026 wordt vastgesteld. Daarna kan de bouw beginnen. Als de planning wordt gevolgd, wordt het nieuwe gebouw rond 2028 opgeleverd.
Tussen ambitie en twijfel
Met het Huis van Cultuur en Bestuur kiest de gemeente Eemsdelta voor een duidelijke koers: investeren in vernieuwing van het centrum van Delfzijl. Tegelijkertijd blijft het project onderwerp van gesprek onder inwoners en in de politiek. De omvang, de kosten en de impact zorgen voor enthousiasme, maar ook voor twijfel.
De komende jaren moet blijken of het HvCB uitgroeit tot een plek waar Delfzijl zich in herkent, of de discussie erover blijft bestaan.
