Rotzooi ondanks regelgeving volgens onderzoek afvalrapers

Nederland – Wie dit Hemelvaartsweekend gaat wandelen of fietsen, ziet ze ongetwijfeld liggen: wegwerpbekers voor koffie of andere dranken. Jaarlijks belanden er in Nederland 60-120 miljoen op straat of in de natuur, schatten zwerfafvalonderzoeker ‘Zwerfinator’ Dirk Groot en ‘Plastic Soup Surfer’ Merijn Tinga in een nieuw rapport. Geplande nieuwe regelgeving die hier wat aan moet doen, schiet volgens hen volledig tekort. Daarom roepen zij op tot invoering van statiegeld op drinkbekers.

Geholpen door meer dan 1000 mensen namen ze voor hun onderzoek naar wegwerpbeker afgelopen jaar 42822 foto’s van zwerfafvalbekers. 

4 miljard wegwerpbekers per jaar
In Nederland gebruiken we volgens overheidscijfers 11 miljoen wegwerpbekers per dag, oftewel 4 miljard per jaar. Gemiddeld worden deze slechts 7 minuten gebruikt, daarna worden ze weggegooid. Een flink deel dus in de natuur of op straat. Veel bekers lijken van karton, maar bevatten een plastic coating. “In de lijst van meest gevonden verpakkingen staan wegwerpbekers op de vierde plek. De wegwerpbeker is hét symbool van de wegwerpmaatschappij”, zegt Tinga.

Opruimkosten doorbelasten ondoenlijk
5 januari 2023 gaat naar verwachting de zogenoemde Uitgebreide productenverantwoordelijkheid (UPV) in. Die bepaalt dat producenten van plastic verpakkingen zoals wegwerpbekers moeten betalen voor het opruimen van ‘hun’ zwerfafval. Idee is dat ‘de vervuiler betaalt’, maar ook dat fabrikanten een prikkel krijgen hun bedrijfsmodel te veranderen. Voor hun rapport analyseerden Groot en Tinga informatie over 42.822 rondslingerende wegwerpbekers die Nederlanders fotografeerden tijdens de zogenoemde #CupCount campagne. 53% hiervan bleek niet te herleiden tot een producent doordat er geen merk of andere informatie op staat. Groot: “Hierdoor is het onmogelijk de kosten op een eerlijke en goede manier door te belasten.”

foto: gebruik ‘plastic avengers app’ voor onderzoek 

Opruimkosten te laag
Groot en Tinga berekenden verder dat de opruimkosten per geproduceerde beker uitkomen op slechts 0,0006 cent. “Dat is bijna nihil. Het is een illusie te denken dat dit invloed heeft op de productie van wegwerpbekers”, zegt Tinga. Daarnaast blijkt uit het onderzoek dat er veel drinkbekers in de natuur liggen die buiten de nieuwe wetgeving vallen. Het gaat om afgesloten verpakkingen voor bijvoorbeeld ijskoffie of yoghurtdranken.

Extra heffing leidt niet tot ander gedrag
Verder mogen ondernemers vanaf juli volgend jaar wegwerpbekers en andere -maaltijdverpakkingen niet meer gratis meegeven aan klanten. Die moeten daar extra voor betalen. Ook hiervan is weinig te verwachten. Groot: “Van de gevonden wegwerpbekers met merk, zijn de meeste A-merken. Klanten hebben daar dus een relatief hoge prijs voor betaald. Toch weerhoudt dit mensen er niet van ze op de grond te gooien.  De aankoopprijs zegt namelijk niets over de waarde na gebruik: die blijft nul.”

Wat wel werkt: statiegeld
Groot en Tinga pleiten dan ook voor een andere oplossing: stoppen met het gebruik van alle eenmalige bekers voor ‘on-the-go’ en overstappen op herbruikbare bekers met statiegeld. “Statiegeld is bewezen effectief tegen zwerfafval. Zo vind ik sinds de invoering van statiegeld op plastic flesjes in juli 2021 70% minder van zulke flesjes”, zegt Groot. In de tussentijd moet er volgens hen een verplichte qr-code op wegwerpbekers komen zodat producenten makkelijk te herleiden zijn. Ook moeten mazen in de wet worden gedicht door alle bekers op te nemen in de regelgeving. 

Tinga: “Als morgen wegwerpbekers op straat verboden worden, hoeft er geen kopje koffie minder om gedronken te worden. Alle oplossingen liggen voorhanden. Gezien de staat van onze aarde moet ‘hergebruik’ zo snel mogelijk de nieuwe norm worden.” 

McDonald’s koploper
Andere uitkomsten uit de analyse van 42.822 gefotografeerde bekers:

  • Zwerfafvalbekers liggen breed verspreid, ook ver van verkooppunten.
  • Onder de bekers met merk is McDonald’s koploper (17,6% van alle bekers).
  • Driekwart van de bekers zijn van karton met een plastic coating, de overige 25% zijn volledig van plastic.
  • Slechts de helft van de vastgelegde bekers zijn koffiebekers, de rest zijn bekers voor o.a. milkshake, frisdrank, bier, zuivel en ijs.
  • Sinds kort moeten er van de EU logo’s op wegwerpbekers staan die aangeven dat ze plastic bevatten. Dit voorkomt niet dat bekers op straat worden gegooid.
  • De EU-logo’s staan niet op ijsbekers, terwijl deze van dezelfde materialen zijn gemaakt als drinkbekers. Dit is een direct gevolg van de wet die alleen over drinkbekers spreekt.
Back to top button