Groningen – Nationaal Programma Groningen (NPG) zet de regio in beweging en levert op projectniveau duidelijke kwaliteit, maar de beoogde structurele inhaalslag ten opzichte van vergelijkbare Nederlandse regio’s is nog niet gerealiseerd. Dat concludeert een onafhankelijk consortium van KplusV, Sociaal Planbureau Groningen en Aletta Advies in de tussenevaluatie over de periode 2019 tot en met 2024, die op 10 april 2026 werd gepresenteerd.
Het programma, dat in 2019 van start ging met 1,18 miljard euro aan rijksmiddelen, heeft als doel de brede welvaart in het Groningse aardbevingsgebied te verbeteren en het imago van de provincie te versterken. Op 1 januari 2025 was circa driekwart van het totale budget toegekend aan 327 concrete projecten.
Positieve resultaten op projectniveau
De evaluatoren erkennen dat NPG partijen samenbrengt en ruimte biedt voor waardevolle initiatieven. Het programma heeft de samenwerking tussen gemeenten, provincie en maatschappelijke organisaties versterkt en draagt bij aan professionalisering van de uitvoering. Bestuursvoorzitter Chris Fonteijn: “Bij de start is bewust gekozen voor lokale programma’s in de gemeenten in het aardbevingsgebied. Door deze aanpak is lokaal veel energie ontstaan om samen met Groningers projecten uit te voeren.”
Samenhang schiet tekort
Tegelijkertijd concludeert de evaluatie dat de huidige opzet de structurele impact beperkt. Projecten en deelprogramma’s staan vaak op zichzelf, waardoor er op programmaniveau onvoldoende van elkaar geleerd wordt en investeringen elkaar niet optimaal versterken. De beoogde inhaalslag ten opzichte van vergelijkbare regio’s is op geen van de vier hoofdambities — economie, leefbaarheid, werken en leren, en natuur en klimaat — volledig gerealiseerd.
Zo is de leefbaarheid in de aardbevingsgemeenten per saldo stabiel gebleven maar blijft de ontwikkeling achter bij referentiegebieden. Bij natuur en klimaat daalt de Living Planet Index in Groningen sterker dan het landelijk gemiddelde. Voor werken en leren is het beeld gemengd, met duidelijke regionale verschillen. Alleen op economie voldoet de regio momenteel formeel aan de hoofdambitie, al wordt dit beeld deels vertekend door de hoge inflatie in 2022.
Bewoners nog niet overtuigd
Uit een enquête onder 2.344 inwoners via het Groninger Panel blijkt dat de ervaringen verdeeld zijn. Slechts 18 procent van de respondenten vindt dat de brede welvaart in de regio de afgelopen jaren verbeterd is. Ruim een kwart ervaart juist een verslechtering. Het vertrouwen in de toekomst is evenmin eenduidig gestegen.
Drie aanbevelingen
De evaluatoren doen drie aanbevelingen voor de resterende programmaperiode tot 2030. Ten eerste adviseren zij een samenhangende investeringsstrategie te ontwikkelen voor de nog beschikbare middelen, waarbij keuzes expliciet worden afgestemd op de gebieden waar de grootste achterstanden bestaan. Ten tweede pleiten zij voor versterking van de uitvoeringsinfrastructuur om vertragingen — gemiddeld 50 weken per project — en uitvoeringsrisico’s te beperken. Ten derde bevelen zij aan het lerend vermogen op programmaniveau structureel te organiseren, zodat lessen uit projecten daadwerkelijk doorwerken in strategische keuzes.
Het bestuur van NPG gaat de komende tijd aan de slag met de bevindingen. De opgedane lessen worden ook meegegeven aan de Sociale en Economische Agenda van Nij Begun.
