Nederland – Onderzoek van Stichting Lezen heeft aangetoond dat lezers van digitale boeken de tekst minder goed begrijpen dan lezers van papieren boeken. Het lijkt erop dat e-books nadelen hebben voor de verwerking van de tekst doordat ze het knispergenot en de tastzin van papier missen. Voor lezers met beperkingen bieden de specifieke eigenschappen van een e-book juist een uitkomst.
Andere mogelijkheden
Digitale boeken bieden de lezer andere mogelijkheden dan gedrukte boeken. Zo is het mogelijk om op het scherm te tikken om achter de betekenis van onbekende worden te komen, kan het lettertype en de lettergrootte aangepast worden bij een e-book en kunnen lezers gemakkelijk zien hoe ver ze al zijn in de tekst door de resterende leestijd af te lezen. Bibliotheken leenden in 2020 veertig procent meer e-boeken uit dan in 2019, wat aantoont dat de populariteit groeit.
E-books zijn zeer handig voor mensen die veel reizen. Zo neemt een e-reader maar weinig ruimte in beslag en is het ook mogelijk om vanaf de smartphone of tablet te lezen. Nu mensen meer tijd thuis doorbrengen is de kans groot dat er meer papieren boeken gelezen worden, zoals ook blijkt uit cijfers van het SweetestHome online platform. Een fysiek boek geeft minder afleiding en verkleint het risico op taskswitchen. Daarnaast is de leesbeleving een stuk groter dankzij de fysieke eigenschappen van papier.
Fysieke eigenschappen
Volgens onderzoekers beschikt papier over fysieke eigenschappen die de lezer helpen bij het lezen en interpreteren van een tekst. Doordat de pagina’s tussen de vingers knisperen, tastbaar zijn en zelfs een unieke geur hebben, geeft papier een speciaal gevoel dat helpt om een relatie met de tekst op te bouwen. Wat ook helpt bij het onthouden van informatie, is dat een tekst op papier stabiel is ten opzichte van de pagina.
Bij een e-book scrolt de lezer vaak door de tekst en lezers zien alleen de pagina die ze op dat moment aan het lezen zijn. Dat zorgt ervoor dat ze een indruk van de lengte en omvang van de tekst ontberen. Doordat de lettergrootte en het lettertype aan te passen is valt de informatie minder gemakkelijk te onthouden omdat het tekstbeeld verschuift.
Verschillen in leeftijd
Empirisch onderzoek laat voorzichtig bewijs zien dat lezers van een e-book minder diep opgaan in de verhaalwereld én het verhaal minder goed onthouden. Dit is voornamelijk zichtbaar bij jongeren en volwassenen. Jongere scholieren laten zien dat ze de tekst even goed begrijpen onafhankelijk van het medium. Ook voor ouderen blijkt het beter om van een scherm te lezen. Ze kunnen namelijk zelf de lichtbron fel en helder instellen voor meer contrast tussen de tekst en de achtergrond. Dit zorgt ervoor dat 65-plussers de tekst sneller lezen en informatie efficiënter verwerken vanaf een e-reader.
Mensen met dyslexie profiteren ook van de mogelijkheden die de e-reader biedt. Door het vergroten van de letters of de afstand tussen letters, woorden en zinnen kunnen ze de tekst beter begrijpen en sneller lezen. Bij kleinere schermen, zoals digitaal lezen vanaf de smartphone, geldt dit voordeel nog sterker.
