Nederland – Het kabinet heeft vrijdag een omvangrijk pakket aan stikstofmaatregelen gepresenteerd waarmee het de al jaren vastgelopen vergunningverlening wil vlottrekken. In totaal wordt 20 miljard euro uitgetrokken voor stikstofreductie en natuurherstel tot en met 2035. Minister Van Essen van Landbouw noemt het pakket een historisch keerpunt: “Dat slot doorbreken we vandaag.”
Normen per bedrijf
Centraal in het plan staan verplichte emissinormen op bedrijfsniveau. Voor melkveehouders geldt vanaf 2035 een norm van 0,164 kilo ammoniak per fosfaatrecht. Voor pluimvee-, varkens- en kalverhouderij volgen de normen begin 2027. Boeren bepalen zelf hoe ze die doelen halen, bijvoorbeeld door aanpassingen aan stal of voer. Daarvoor is 2 miljard euro beschikbaar. Wie de afgelopen jaren al stappen zette in verduurzaming, ziet die inspanningen terug in de norm.
Voor de melkveehouderij introduceert het kabinet daarnaast een grondgebondenheidsnorm van 2,6 grootvee-eenheden per hectare, met ruimte voor samenwerkingsovereenkomsten met akkerbouwers.
Zones rond kwetsbare natuur
Rondom circa honderd stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden komen bufferzones. Voor vijftien grote gebieden geldt een straal van 1.000 meter, voor de overige gebieden 500 meter. Binnen die zones gelden strengere regels voor stikstof, maar ook voor watergebruik en bestrijdingsmiddelen. Extensieve landbouw blijft er wel mogelijk. Voor de aanpak in en rond de zones stelt het kabinet 9 miljard euro beschikbaar, onder meer voor herwaardering van landbouwgrond en ondersteuning bij omschakeling naar biologische landbouw.
Alle sectoren moeten leveren
Het pakket beperkt zich niet tot de landbouw. Industrie en verkeer moeten hun stikstofuitstoot in 2035 met 50 procent hebben teruggebracht. Daarvoor maakt het kabinet 250 miljoen euro vrij. Ook supermarkten en verwerkers worden aangesproken: vóór 1 april 2027 moeten er harde afspraken liggen over de afzet van biologische producten. Lukt dat niet, dan volgt wettelijke stimulering per 1 januari 2029.
Voor natuurherstel en -beheer wordt 2,2 miljard euro uitgetrokken. Al in 2026 wordt 100 miljoen euro vrijgemaakt zodat terreinbeherende organisaties direct aan de slag kunnen.
Vergunningverlening
Een rekenkundige ondergrens moet ervoor zorgen dat activiteiten met een zeer beperkte stikstofneerslag straks geen vergunning meer nodig hebben. Dat moet de woningbouw, energietransitie en infrastructuur vlottrekken. Het wetsvoorstel met nieuwe stikstofdoelen gaat in oktober naar de Tweede Kamer. PAS-melders — boeren die door een juridische omissie jarenlang zonder geldige vergunning opereerden — krijgen daarbij prioriteit.
Gemengde reacties
LTO Nederland, de grootste boerenorganisatie, noemt de zonering en de uitwerking van de grondgebondenheidsnorm “onbegrijpelijk en disproportioneel”. Voorzitter Ger Koopmans spreekt van pijnlijke maatregelen waarvan onduidelijk is hoe ze optellen tot de beoogde doelen. Tegelijkertijd erkent LTO dat het pakket ook positieve elementen bevat, zoals het loskoppelen van de kritische depositiewaarde uit de wet en het stapsgewijs herstarten van vergunningverlening.
Milieuorganisatie Natuur & Milieu is positiever, maar waarschuwt dat het pakket nog moet worden getoetst en dat een afrekenbaar reductiedoel voor 2030 ontbreekt. Vergunningen kunnen pas echt worden verleend als natuurherstel gegarandeerd is.
De SGP stelt dat het kabinet nog altijd maar één knop kent: harder ingrijpen in de landbouw. Kamerlid André Flach vindt dat veel boeren klemgezet worden zonder helder perspectief, terwijl onduidelijk blijft hoe de vergunningverlening op gang moet komen. Een juridisch heikel punt blijft de borging van het pakket. Tot nu toe beoordelen rechters of er niet te veel stikstof op kwetsbare natuur neerslaat. Het kabinet wil vanaf de andere kant redeneren: gaat de uitstoot bij de bron voldoende omlaag? Of die redenering standhoud voor de rechter, is nog onzeker.
Wat nu
Het Planbureau voor de Leefomgeving beoordeelt het pakket de komende tijd; de uitkomsten komen na de zomer. Het kabinet is voor steun afhankelijk van een meerderheid in de Tweede Kamer. Oppositiepartijen als JA21 en SGP stellen kritische vragen maar sluiten steun niet bij voorbaat uit.
