Nederland – Inkomens van huishoudens dalen fors als thuiswonende kinderen 18 jaar worden en de kinderbijslag en het kindgebonden budget wegvallen. Dat blijkt uit berekeningen in het rapport De financiële knip op 18 jaar van het Nibud. Daarnaast komen er juist kosten bij voor de zorgverzekering, het eigen risico en onderwijs. Inkomsten die thuiswonende 18-jarigen zelf uit studiefinanciering en toeslagen verkrijgen, compenseren het negatieve saldo dat ontstaat slechts gedeeltelijk.
Nibud-directeur Mattias Gijsbertsen: ‘Er zijn huishoudens die de kinderbijslag en het kindgebonden budget als inkomen niet missen en we zien huishoudens die deze inkomsten én die uit de bijbaan van hun 18-jarige hard nodig hebben om de noodzakelijke uitgaven te kunnen betalen. De harde financiële overgang van een 17-jarig naar een 18-jarig kind versterkt zo kansenongelijkheid.’
Dankzij de Commissie sociaal minimum werd in 2023 duidelijk dat gezinnen soms honderden euro’s per maand tekort kwamen. Sindsdien ontvangen ouders een hoger kindgebonden budget, maar dat heeft de afhankelijkheid van deze toeslag sterk vergroot. In dit onderzoek wordt zichtbaar wat de overgang naar 18 jaar betekent, als het kindgebonden budget wegvalt.
Grootste daling voor ouder in de bijstand
Alleenstaande ouders in de bijstand van wie het jongste kind 18 wordt, hebben de hoogste inkomensdaling. Dat heeft te maken met het extra bedrag aan kindgebonden budget dat éénoudergezinnen ontvangen, maar kan ook samenhangen met het soort vervolgopleiding.
Een 17-jarige in het hoger onderwijs heeft al recht op studiefinanciering terwijl de ouders tot het 18e jaar de toeslagen blijven ontvangen. In het mbo geldt dit niet. In het eerste geval gaat een alleenstaande ouder er bijna € 720 per maand op achteruit zodra het kind 18 wordt. In het tweede geval € 309.
Je wordt er wel zenuwachtig van – een zwaard van Damocles
Alleenstaande ouder, drie kinderen
Verschillen
Hoewel minder hevig, kan de 18e verjaardag ook voor huishoudens met een inkomen ruim boven het sociaal minimum een negatief saldo onder aan de streep betekenen. Wanneer ouders regelingen nodig hebben om elke maand weer rond te kunnen komen, levert het wegvallen van de kinderbijslag en het kindgebonden budget direct spanning en onzekerheid op. Hierover wordt thuis relatief weinig gesproken.
We zien dat ouders hun kinderen niet snel vragen om bij te dragen aan het huishoudinkomen, ook als dat noodzakelijk is om het saldo op het oude peil te houden.
Als kinderen nog studeren, vinden ouders het belangrijk dat hun kind zelf kan rondkomen en ook nog kan sparen voor de toekomst. Wanneer jongeren moeten bijdragen aan het huishoudbudget, heeft dat gevolgen voor hun mogelijkheden om zelfstandig te gaan wonen. Ze hebben dan weinig tot geen financiële ruimte om te sparen voor de toekomst. De overgang van kind naar volwassene kan zo de verschillen tussen jongeren verder versterken.
Gelukkig vraagt mijn moeder mij geen bijdrage. Ze zegt dat ik moet sparen voor als ik uit huis ga.
19-jarige ho-student
Ondersteuning
Gezinnen proberen de financiële veranderingen zelf op te vangen door meer te gaan werken en/of te bezuinigen. Daardoor is het niet altijd direct zichtbaar als de inkomstendaling problemen oplevert. Het onderzoek laat zien hoe groot het inkomensverlies van de ene op de andere dag kan zijn.
Het plotseling wegvallen van de kinderbijslag en het kindgebonden budget veroorzaakt inkomensonzekerheid en kan voor huishoudens betekenen dat ze moeite krijgen om de vaste lasten te betalen omdat de gezinsgrootte niet per se afneemt. De gemiddelde leeftijd waarop jongeren op zichzelf gaan wonen, is op dit moment immers 24 jaar. De sterke inkomstendaling roept de vraag op of de harde overgang bij het 18 worden gedempt zou moeten worden, zodat het verdwijnen van het kindgebonden budget een jongere niet alsnog op achterstand kan zetten.
Inkomsten 18-jarige
Voor veel huishoudens ontstaat een complexe periode als kinderen 18 worden; er verandert niet alleen voor de kinderen veel, maar ook voor hun ouders. Vanaf het 18e jaar verschuiven belangrijke inkomsten van de ouders naar de jongeren zelf. Ouders ontvangen de kinderbijslag en het kindgebonden budget, maar studiefinanciering en de tegemoetkoming scholieren worden rechtstreeks aan jongeren zelf uitgekeerd. Ze komen daardoor niet automatisch in het huishoudbudget terecht, waardoor daar een gat ontstaat.
Tegelijkertijd zien we dat ouders met de laagste inkomens daarbij zelfs de inkomsten uit de bijbaan van thuiswonende jongeren nodig hebben om noodzakelijke uitgaven in het huishouden van te kunnen betalen. De overheid probeert met landelijke en lokale voorlichting jongeren voor te bereiden op het 18 worden. Er is veel aandacht voor de zaken waarvoor ze zelf verantwoordelijk worden en die ze moeten gaan regelen. Het Nibud is van mening dat het ook belangrijk is om ouders voor te bereiden op de financiële veranderingen waarmee ze te maken krijgen.
